Een reusachtig entrepot (2)

Spring naar reacties

Sinds Kuypers reizen in 1905-1906 zag de wereld het grote Osmaanse rijk ineenstorten, twee bloedige wereldoorlogen voorbijkomen en nieuwe middelen van transport en communicatie opkomen en weer vergaan.

Als de wereld zo onherkenbaar is veranderd en de landkaart sindsdien al zo vaak opnieuw is getekend, wat is er dan zo interessant en relevant aan Kuyper´s route en zijn boek?

N.B.: Onderaan dit weblog een korte ´update´ van het verloop van onze reis en groet aan het thuisfront. Shalom en Salam vanuit Jeruzalem!

Sinds Kuypers reizen in 1905-1906 zag de wereld het grote Osmaanse rijk inéénstorten, twee bloedige wereldoorlogen voorbijkomen en nieuwe middelen van transport en communicatie ontstaan.

Ook de deels door Kuyper zelf opgerichte´ Zuil´ van de gereformeerden in de 20^e eeuw flink gaan wankelen. In feite staan slechts nog de sokkel en enkele ornamenten overeind.

We kunnen ons nauwelijks een voorstelling maken van welke status Kuyper als ´leidsman´ van een bevolkingsgroep gehad moet hebben. Op zijn ziekbed, begin jaren´20, verschenen honderden gereformeerde Friezen bij hem voor de deur in Den Haag om hem een verjaardagsgroet te brengen. Niemand verwacht vermoedelijk serieus dat onze eveneens gereformeerde premier Balkenende over veertig jaar net zo´n erehaag te wachten staat. Kortom: andere tijden…

Er zijn vele redenen te geven, waarom Kuyper´s boek ondanks deze andere tijden tóch de moeite van het openslaan en het nareizen waard is. We noemen er hier een aantal, om te beginnen de argumenten die Kuyper zelf voor zijn route gaf.

De oude Wereldzee? ´Heel den loop der eeuwen door, trekt de historie zich in haar hoofdmotieven steeds om een zee saam. Een zee (…) brengt streken van zeer uiteenlopend karakter met elkaar in aanraking en in verband.´Na de Middeleeuwen hebben de Atlantische Oceaan en – volgens Kuypers inschatting – in de 20^e eeuw de Zuidzee de Middellandse Zee steeds steeds meer afgelost als Wereldzee, ofwel de plaats ´op wier kusten en op wier wateren de grote historische worstelingen plaats grepen.´Toch blijft de Middellandse Zee, de Oude Wereldzee, om drie reden het rondreizen waard, volgens Kuyper.

Ten eerste, ´omdat zij gedurende meer dan dertig eeuwen het centrum van ons menselijk leven geweest is´.

Ten tweede, ´omdat zij het was, die de drie werelddeelen van Azie, Europa en Afrika met elkaar in aanraking en botsing bracht´.

Ten derde, ´omdat de cultuurontwikkeling en in verband hiermee de worsteling tusschen het Aziatische en Egyptische, classiek-Grieksch-Romeinsche, en daarna tussen het Christelijke en Mohammedaansche element,om haar zoom haar verloop nam.

De Middellandse Zee, en dat van de bij haar behorende Zwarte Zee en Adriatische Zee, is kortom misschien niet meer de Wereldzee, maar, zo voorspelt Kuyper, ´ook voor der komende historie van hoog gewicht.´

Kuyper´s 20^e eeuw 

De 20e eeuw ging hoopvol van start. In 1893 was er in Chicago een Wereldtentoonstelling geweest, die bol stond van de hoop op toenemende vrede en eenheid op aarde. Een ´Parlement van de Wereldreligies´ werd tijdens deze gebeurtenis gevormd om voor eens en voor altijd een einde te maken aan alle religieuze en culturele strijd.

In de eerste jaren van de 20e eeuw verschillende plaatsen op aarde, zoals in Azusa Street  grote opwekkingen plaats. Een nieuw Pinksteren brak aan en zou de christelijke wereld blijvend veranderen. Een nieuwe wereld was in aanbouw.

De 20^e eeuw was nog maar een half decennium onderweg, of donkere wolken tekenden zich al af aan Kuyper´s horizon.

Europa was in de vier eeuwen vóór 1905 een ´onweerstaanbare meester´ geweest. In de Middeleeuwen vielen de Moren vanuit het Zuiden en krijgers als Atilla de Hun, Dschengis Khan en de Osmaanse sultans vanuit het Oosten, Europa nog aan, maar sinds die tijd was het Europa en in haar kielzog Amerika, welke in ´het Wereldconcert de hoogste toon voerde´.

Het eerste hoofdstuk, Het Aziatisch Gevaar, opent dan ook met een somber stemmend vooruitzicht. De hegemonie van het Westen zou in de 20^e eeuw worden bedreigd door een Azie dat economisch aan een inhaalslag begonnen was.

Vooral Japan zou volgens Kuyper wel eens het centrum van de Aziatische wereld kunnen worden en, opmerkelijk genoeg, ook het nieuwe centrum van de Islam. In Kuypers tijd trokken honderden moslimzendelingen naar het land van de rijzende zon.

In Kuypers analyse zou dit groeiende internationale bewustzijn van de Islam in combinatie met een opkomend pan-Aziatisch nationalisme een explosieve cocktail kunnen opleveren. Kuyper vreesde voor het moment dat in Azie de leus ´Azie voor de Aziaten´ zou klinken. 

Ook Nederland moest waakzaam zijn, al was het maar omdat we Nederlands-Indie anders zouden verliezen.

En nu?

 Japan is uiteindelijk begonnen aan een wrede en zinloze oorlog (tijdens de WO-2), met een genadeloze apotheose in Hiroshima. De Islam heeft er bij mijn weten uiteindelijk geen vaste grond onder de voeten gevonden.

Hoewel het economisch centrum ook in onze tijd steeds verder oostwaarts verschuift en de Islam inderdaad is geìnternationaliseerd heeft het Westen in de 20e eeuw veel van haar culturele overtuigingskracht behouden. Op moreel gebied hebben de recente ´geallieerde´ oorlogen en het toegenomen westers hedonisme het Westen een flinke knauw gegeven.

Ondertussen word ook in Nederland hardop gevreesd voor het voortbestaan en behouden van onze westerse verworvenheden, nu één miljoen islamitische immigranten zich binnen onze grenzen bevinden. Denk aan Geert Wilders´ krampachtige voorstel om de Koran in ons land te verbieden.

Met Kuypers boek op de achtergrond willen we op dit weblog en in de artikelen nadenken over dit door Kuyper genoemde `Aziatisch Gevaar´. Bestaat dit gevaar eigenlijk (nog) wel en zo ja, moeten we bang of waakzaam zijn of is dat nergens voor nodig?

Daarover meer in het afsluitende deel 3 van deze reeks over Kuyper´s boek en zijn route.

N.B.:Door reizigersziekte en door de soms gebrekkige toegang tot het Internet verschijnen de foto´s en de verhalen met een week of twee vertraging.We hopen morgen de draad van de reis weer op te pakken met een serie verhalen uit Istanbul, Izmir (Smyrna), Efeze, Goreme en Konya (Ikonium). Voor het thuisfront: we zijn inmiddels veilig en wel gearriveerd in een stralend Jeruzalem. We overnachten op één van Jeruzalem´s platte daken en genieten van een volle, maar prachtige laatste etappe van onze reis.

Veel dank voor de leuke berichtjes en sms-jes, ook voor Lotte´s verjaardag. Wat een wereld, dat we vanaf een dak in Jeruzalem in contact kunnen staan met onze liefste vrienden en familie!

3 Reacties

Opgeslagen onder Kuyper´s boek