In het eerste weblog over Istanbul beschreef ik de weemoed die het leven in een oude stad met grootse geschiedenis met zich meebrengt. Migratie en de grote verschillen tussen de stadse elite en de dorpse nieuwkomers zorgen daarnaast voor een stad waarin ´niemand zich thuisvoelt´ (Orhan Pamuk).
Toch berust niet iedereen in deze weemoed en de stagnatie die dit met zich meebrengt. In dit weblog laten we Özge Açıkkol aan het woord – een jonge vrouw die het bestaan in haar buurt stad op een creatieve manier wil verbeteren.
Hoe worden onze buren onze naasten, ook als ze in alles van ons verschillen?
We ontmoeten Özge Açıkkol, bedenker van het ODA Project, in het prettig rommelige hoofdkantoor van het kunstenaarscollectief met die naam. Het kantoortje is gelegen aan de Rue de Pera, van oudsher Istanbul´s meest westerse straat die, direct nadat Ataturk aan de macht kwam werd omgedoopt in de ´Istiklal Caddesi´ – de straat van de Onafhankelijkheid.
Ze is een vrouw die spreekt met haar handen. Gepassioneerd en met weidse gebaren vertelt ze over de geschiedenis van ODA – wat ´huis´ betekent in het Turks.
Van 2000 – 2005 werkte zij, met twee andere jonge vrouwen, in een woning/atelier in de Istanbulse wijk Galata, een buurt waar ooit vooral joden woonde.
´De architectuur van de huizenblokken was berekend op grote Joodse families, die met elkaar één huizenblok bewonen. Toen vanaf de jaren´70 steeds meer Turkse gezinnen van het platteland naar Istanbul kwamen, deelden verschillende families ineens één huizenblok met elkaar.´ De intentie van het kunstenaarscollectief was om de ´lege ruimtes´ van hun atelier en de binnenplaats beschikbaar te maken voor hun buren, zodat de sociale intenties van de architectuur gebruikt zouden worden.´We proberen ruimte die er is te gebruiken en waar nodig ruimte te scheppen voor mensen om over elkaar´s grenzen heen te leren kijken.´ De drie jonge kunstenaars komen weliswaar voort uit Istanbuls intellectuele elite, maar kozen ervoor om zich in te zetten voor de samenhang van hun directe woon- en werkomgeving.
Özge vertelt over de projecten die ze als kunstenaars onder de arbeiders ondernamen: ´We organiseerden in het hofje van het huizenblok bijvoorbeeld eens een kunstpicknick en deelden verder onze atelierruimte met de kinderen uit de buurt en leerden hun schilderen. Omdat in Turkije maatschappelijk werk nog in de kinderschoenen staat hielden onze projecten het midden tussen kunstprojecten en maatschappelijk werk.´
De kunstenaars organiseerden zonder budget, maar met overtuiging in vier jaar zo´n 30 projecten in hun atelier, varierend van een picknick tot een buurtfestival. Alle interventies, zoals Özge ze noemt, proberen een ´gemeenschappelijke taal te ontwikkelen´, waarmee mensen elkaar kunnen begrijpen.
De ruimte van radio
Het project stierf een stille dood toen de lokale overheid besloot om de buurt grootschalig te renoveren en als ´authentieke stadspanden´ aan de nieuwe rijken te gaan verkopen.
Özge: ´Van oudsher woonden in Istanbul de armen rondom en in het stadscentrum. Nu worden ze net als in andere moderne steden verspreid over de stad´s achterbuurten, zodat het gezicht van de oude wijken kan worden opgepoetst en worden getoond aan de rijken en de toeristen.´Tegenwoordig experimenteren de drie met radio in hun buurt. ´Nu ons geen fysieke ruimte meer is gegund, gebruiken we de ruimte van de radiogolven in de lucht. We maken zo hyperlokale radio, van en voor de buurtbewoners. Het doel blijft hetzelfde: het ontwikkelen van een gemeenschappelijke taal.´
Ook brachten ze een boek uit waarbij mensen uit de hele wereld elkaar telkens één verschillende vraag stellen. ´Dit begon met onze buren uit het huizenblok en ging verder de hele wereld over. Zo leerden mensen elkaar kennen, soms zonder elkaar in het echt te ontmoeten. De wereld van de conservatieve gezinnen uit onze buurt kwam zo in contact met allerlei plaatsen van Helsinki tot Amsterdam.´
De creatieve antwoorden van Özge Açıkkol en haar vriendinnen/collega´s op de uitdagingen van haar buurt leiden tot inspirerende initatieven, die ook in ons eigen land navolging verdienen.
Ook in veel Europese steden doet zich een conflict voor tussen ontwikkelde stedelingen en dorpse nieuwkomers, die bij gebrek aan dorpsstructuur in de schulp van familie en godsdienst verdwijnen. Projecten als deze helpen om de grenzen die mensen uit elkaar houden te slechten.
In Istanbul zouden zo mensen als Ahmed, de visser die we in het vorige weblog ontmoetten, wellicht sneller een werkelijk thuis kunnen vinden. Door de ruimte die tussen ons in staat samen op een creatieve manier te benutten, komen we dichterbij elkaar. Eigenlijk best eenvoudig, als je het zo bekijkt…
Meer lezen? Op www.odaprojesi.org staan de projecten van ODA uitgebreid omschreven.
1 Reactie
21 23000000837 2007 at 18:09
Dat is inderdaad een andere manier van samenleven dan de ruimte tussen ons simpelweg te verdelen (mijn ruimte/vrijheid eindigt waar die van een ander begint). Ik weet niet of het eenvoudig is. Het lijkt me wel verrijkend.
Boeiend blog maken jullie! Ik kijk uit naar jullie indrukken van Israel en de Palestijnse gebieden.