Waar we ook gingen op onze reis, overal was er een zee om in te turen, in te baden of gewoon voor ons uit te mijmeren. Of het nu de Zwarte, de Aegeïsche, de Middellandse of die van Marmera was – het geklots van de golven klonk telkens even mooi.
De laatste zee die we bezoeken is de Dode Zee – het laagste punt op aarde en de natuurijke grens tussen de staat Israël en Jordanië. Wat heeft deze zee ons te vertellen?
Abraham Kuyper – wiens route wij bereisden – was bijzonder geïntrigeerd door de manier waarop zeeën natuurlijke grenzen tussen beschavingen, levensvormen en wereldbeelden markeren en tegelijk bevaarbaar zijn en als brug of oversteekplaats kunnen fungeren.
Onze route voerde ons langs plaatsen waarop de oude wereldbeschavingen elkaar raken – soms door uitwisseling, maar meestal door strijd. Er zijn vele verhalen te vertellen over deze plaatsen, en deze zullen onvermijdelijk gaan over hoe mensen op al deze plaatsen hun leven vorm proberen te geven. Mensen, vaak gekleurd, altijd getekend en soms gehavend door de krachten die hun land besturen.
Het doel van de artikelenserie in CV-Koers is om de verhalen en beelden van deze mensen in verband te brengen met het grote verhaal van de wereldgeschiedenis die zich in ons midden afspeelt en ontvouwt. Of we daarin zullen slagen, laat ik graag aan de beoordeling van u, de lezer, over. Dit weblog blijft natuurlijk beschikbaar voor commentaar, discussie en gesprek!
Voor nu nog een paar mijmerende slotopmerkingen vanuit Israël om dit weblog mee af te sluiten.
***
Ik herinner me hoe ik als kind, op bezoek in Israël, een Amerikaanse toerist de Dode Zee in zag rennen – wanhopig op zoek naar verlossing van de warmte die hem teisterde. Schreeuwend rende hij even hard het water weer uit richting de douches. Het zout van deze zee is immers bitter op de tong en schrijnend voor de ogen.
Een dode zee brengt geen verlossing. Maar misschien moeten we wel niet naar aardse verlossing streven. Wanneer we het dode zee-water en de bijbehorende modder op een gedoseerde en verstandige manier tot ons nemen, kan het water en de modder is het water zelfs heilzaam zijn voor huid, hart en hoofd (zoals in elk geval Lotte kon constateren).
Zo vanuit de woestijn de zee inrennen – vol impuls en geestdrift. De verleiding is soms groot om zo te doen en zo te denken. Te kiezen voor het grote, historische gebaar. Vooral in Israël, waar al eeuwenlang over rechtvaardige vrede word gedroomd en gesproken, lonkt deze verleiding soms. Ook de leiders van onze ‘vrije, westerse wereld’ blijven zoeken naar wegen om vrede uit de loop van een geweer te laten komen. Zie Bush zijn meest recente manoeuvres.
Can’t we all just get along!, denk je soms… Toch – de teneur en conclusie van onze hele reis is geweest dat aardse vrede vaak niet meer is dan de periode waarin de wereld zijn geweren opnieuw oplaadt. Van Auswitsch tot Yad Vashem – de trieste constante op onze route was strijd en vervolging.
Dan maar berusten in eeuwige oorlog? Toch niet, lijkt me.
Hoewel strijd en vervolging terugkerende constanten waren, zagen we ook een ander spoor op onze reis. We reisden evengoed van het Berlijn van Bonhoeffer naar Jeruzalem, plaats delict van Jezus’ kruisdood. (Die goede oude Kuyper – hij was danig onder de indruk van deze stad en zijn heilige plaatsen. ‘Hier heeft de Liefde, hier het Heilige, hier heeft alles wat van God was overwonnen. (…) Hier zijn de verzenen vermorzeld van de Heilige, maar hier is ook de kop der boosheid stukgetreden.’ )
Ook wij – slapend op het dak van ons hostel in oud-Jeruzalem, omringd door kerktorens en minaretten - kunnen er niet omheen: Jeruzalem is de as waar de wereld omheen draait. Koning-dichter David schreef al in zijn tijd ‘Met recht kan men van Sion zeggen: ‘welk volk ook, het is hier geboren’ (Psalm 87 vs. 5).
Bonhoeffer, Rumi, de Olijfberg en Golgotha. Die reizende Paulus die overal weggejaagd werd, maar overal terugkwam. Maar ook: die talloze mensen die ons onderweg te eten gaven of spontaan in hun huizen uitnodigden - ze dragen de sporen van onaardse hoop op een hopeloze aarde.
´Ga in vrede´, staat op een bord aan het eind van de parkeerplaats bij het Dode Zee-strand van Engedi. Overal baden groepen Joodse, Palestijnse en Backpackende jongeren die hier samen op één strand genieten van zon, zee, woestijn en oase.
Misschien zijn het deze zwemmers wel, die de sleutel naar de vrede dragen. Onbekommerd, maar niet onbezonnen baden ze dag in dag uit in het gezonde water van de Dode Zee. Drijvend, in plaats van duikend. Stapje voor stapje, in plaats van rennend. Hier een groepje Amerikaanse pelgrims, daar een groepje Orthodoxe joden en even verder een Palestijnse familie – de moeders en dochters hebben hun kleren nog aan. De keppeltjes happen zout, de gebedskleden raken vol zand. Wie wondjes op het lichaam heeft – zoals ik – voelt ze schrijnen.
Toen Jezus zijn leerlingen opdroeg om het ‘Zout der aarde’ te zijn, dacht hij misschien wel aan die grote zoute zee waar hij zo vaak langsreisde, van Gallilea door Samaria naar Jeruzalem. Of, misschien wel niet. Hoe het ook zij:
Als de wereld 2.000 jaar na zijn komst net zoveel ‘zout’ zou bevatten als haar laagste punt bevat – de Dode Zee – dan zouden iedereen overal kunnen blijven drijven.
Zijn oproep blijft actueel. Tot het zover is: ga in Vrede!
P.S.:
Op het laatst brachten we nog een mooie avond door in Tel Aviv met onze oude vrienden Tom en Ylva, die met Lotte (fotografe) en Hanna (sociologe) door Israël reisde in de week van onze thuiskomst.
Kijk hier naar hun intrigerende filmpjes, foto’s en verhalen: 7 dagen ‘Vrouwen voor Vrede’.
